Od ranije poznat aindrom kompjuterskog vida koji je označavao očne tegobe  uzrokovane dugotrajnim radom za računarom, sada se naziva digitalni sindrom vida, jer ljudi osim računara koriste i mobilne uređaje, tablete, konzole za igrice i slično.

Život bez upotrebe digitalnih uređaja mnogim ljudima danas je nezamisliv. Osim za potrebe rada i učenja ljudi sve više vremena provode „na mreži“ zbog zabave i druženja. Šta je to digitalni sindrom vida, te više o ovoj tematici piše primarijus dr. Enesa Begović, oftalmolog.

Od ranije poznat aindrom kompjuterskog vida koji je označavao očne tegobe  uzrokovane dugotrajnim radom za računarom, sada se naziva digitalni sindrom vida, jer ljudi osim računara koriste i mobilne uređaje, tablete, konzole za igrice i slično.

Pojavom pandemije oboljenja izazvanog koronavirusom,  COVID-19, uvodi se zatvaranje pojedinih gradova, oblasti i država u cilju brze reakcije na pandemiju. Učenici i radnici se upućuju na rad na daljinu. U to vrijeme nisu postojale preporuke u smislu režima rada i mjerama prevencije očnih i drugih oboljenja koje bi mogle biti uzrokovane novim načinom života i višečasovnim radom na digitalnim aparatima, te je tako nesvjesno i nenamjerno mnoštvo djece i odraslih izloženo  riziku da dobije digitalni sindrom vida. Djeca koja su pratila „online“ nastavu u tom periodu u prosjeku su provodila između 8 i 12h na nekom digitalnom uređaju, rezultati su pojedinih studija.

Šta je digitalni sindrom vida?

Digitalni sindrom vida je skup simptoma koje pacijent može imati zbog dugotrajne upotrebe nekog od digitalnih uređaja, a intenzitet i  trajanje simptima direktno su proporcionalni vremenu provedenom pred ekranom. Pacijent može imati problem sa površinom oka, koji se naziva sindromom suhog oka, a uzrokovan je nedovoljnim treptanjem, te isparavanjem vodenog sloa suznog filma sa površine oka. Tegobe se ispoljavaju u vidu osjećaja žuljanja, peckanja, osjećaja stranog tijela u očima, ili pojačanog suzenja. Druga grupa simptoma odnosi se na neadekvatnu akomodaciju tj. sposobnost pacijenta da fokusira različito udaljene objekte koje posmatra. Uslijed dugotrajnog posmatranja odnosno fokusiranja objekta na jednoj određenoj bliskoj udaljenosti, kakva je ekran npr. mobitela, dolazi do zamora mišićnog aparata oka, te pacijent nakon izvjesnog vremena osjeća da zamagljeno vidi na daljinu, ali i da teže održava fokus na blizinu. Nekada se mogu javiti i dvoslike kao rezultat raskinute fuzije, tj. svako oko radi za sebe.  Osim toga pacijenti se nerijetko žale i na glavobolju, hronični umor, te često imaju osjećaj neraspoloženja, čak i depresije. Sadržaji koje ljudi posmatraju putem digitalnih uređaja ne izazivaju samo prostu pojavu slike posmatranog objekta u mozgu, već se putem limbičkog sistema izazivaju različite emocije u posmatrača čime se u svom radu trebaju baviti psiholozi, ali i svi ostali uključeni u problematiku digitalnog sindroma vida (djeca, roditelji, nastavnici, socijalni radnici, zaposleni u javnom zdravstvu i ostali).

Upotreba digitalnih uređaja na vid male djece

Ostaje da se vidi kako će se upotreba digitalnih uređaja odraziti na vid male djece u dobi do 4. ili 5.god koja su u razvoju i tek uspostavljaju obrasce gledanja, jer pri rođenju razvoj centralnog nervnog sistema pa ni čula vida nije završen. Duguročne promjene na funkciju vida moga bi imati uticaj plavog svjetla koje se emituje sa ekrana digitalnih uređaja a zna se od ranije da je upravo ovaj dio spektra zaslužan za oštećenje žute mrlje, najčešćeg očnog oboljenja u starijih osoba u razvijenim zemljama.

Smatra se da između 30 i 50% korisnika digitalnih uređaja pokazuje jedan ili više smptoma digitalnog sindroma vida. Više od 80% od ukupne polulacije Sjedinjenih Američkih Država koristi digitalne uređaje. Sve više je tzv. „novih korisnika“ starijih od  75 god koje koriste tablete i računare i preko 5h dnevno. U Velikoj Britaniji je prije pandemije  COVID-19 prosječan broj sati provedenih za računarom iznoosio preko 5h u dobnoj skupini između 35 i 40 god, a u djece školskog uzrasta 4h i 45 min. U Turskoj broj mobilnih aparata po glavi stanovnika je veći od 1, dok u Japanu i drugim zemljama Azije porast kratkovidosti zbog upotrebe digitalnih uređaja poprima epidemijske karakteritike.

Problem digitalnog sindroma veći u ekonomski razvijenijim zemljama

Možemo zaključiti da je problem digitalnog sindroma veći u ekonomski razvijenijim zemljama, a stanovnici Bosne i Hercegovine također su izloženi ovom riziku. Posebno je osjetljiva populacija koja živi u gradovima, osobe zaposlene direktno u sektoru informacionih tehnologija, djeca koja dosta vremena provode i igrajući video igrice, sobe koje nose kontaktne leće ili su podvrgnute operaciji Laserskog skidanja dioptrije. U periodu nakon ponovnog početka rada oftalmoloških ordinacija u maju ove godine, bilježimo slučajeve pacijenata koji su zbog novonastale situacije sa COVID-19 pandemijom propustili redovne preglede, što je uzrokovalo da su skoro više od pola godine nosili neadekvatnu korekciju. Bol u dubini očiju, glvobolje, peckanje očiju najčešće su žalbe pacijenata.

Dijagnostika i terapija sindroma digitalnog vida

S obzirom na to da je većina simptoma Digitalnog sindroma vida reverzibilna, često se dešava da jedino na osnovu rezultata na posebno dizajniranim upitnicima možemo potvrditi dijagnozu. Ukoliko pacijent ima astenopijske smetnje koje se odnose na promijenjenu funkciju vida, onda se izvode testovi procjene akomodacije, fuzije, stereovida. U novije vrijeme osmišljeni su novi alati za testiranje vidne funkcije koji osim što daju rezultate u pogledu vidne funkcije analiziraju i brzinu odgovora pacijenta na izvjesne zadatke, te je ustanovljeno da je ovaj odgovor znatno brži tj. kognitivne sposobnosti su znatno bolje ukoliko pacijent radi 20 min na digitalnom uređaju u odnosu na rezultate dobijene nakon 60 min rada. Toga je za prevenciju digitalnog sindroma vida izuzetno važno da se tokom rada prave pauze. Nakon 20 min rada potrebno je odmoriti, zatvoriti oči u trajanju 20 sekundi, i gedati u daljinu. Na svakih 40 min do 60 min potrebno je napraviti pauzu od najmanje 5 min, a potom praviti duže pauze. Efikasnost uposlenika u firmama u kojima je postojao ovakav režim rada bila je znatno veća negu u onim u kojima je proces rada bio kontinuiran sa jednom polučasovnom pauzom.

Za one pacijente za koje se utvrdi da imaju problem sa suhim okom savjetuje se da često u toku dana koriste vještačke suze, i da prakticiraju  više puta na dan zatvaranje očiju sa jakim stiskanjem kapaka. Adekvatna korekcija refrakcione greške je obavezna a preporuke su da leće u naočalima ili kontaknte budu napravljene od materijala koje je nepropusno za plavi dio spektra.

Preporuke

radije koristiti pozive nego tekstualne poruke,

slušajte audio zapise umjesto da gledate emisije

uključite plavi filter na vašem digitalnom uređaju,

podesite adekvatno osvjetljenje i kontrast,

što više vremena provodite u prirodi,

idite rano na spavanje,

korigujte svoju refkrakcionu anomaliju,

češće trepćite,

čitajte knjige i printane zapise.