You are currently viewing Alergijski konjuktivitis

Alergijski konjuktivitis

Alergijski konjunktivitis je zapaljenski odgovor sluznice oka na alergen.

Piše: Prim. dr. Enesa Begović, optika Lacrima – stručni saradnik

Biografija: Primarijus dr. Enesa Begović, oftalmolog zaposlena je u PZU Poliklinika Oko Dr. Karčić u Sarajevu od 2011 godine na poslovima specijaliste oftalmologa i direktora ustanove. Osim završenog medicinskog fakulteta i specijalizacije završila je i tri nivoa edukacije u oblasti Menadžment u Zdravstvu. Posebne oblasti interesovanja i rada: oboljenja i terapija stražnjeg segmenta oka, oboljenje površine oka i suho oko, perioperativna skrb operisanih pacijenata. Član je svjetskog Udruženja za oboljenja površine oka (Tear Film Ocular Society-TFOS) čiji je globalni ambasador za Bosnu i Hercegovinu. Autor je brojnih stručnih članaka iz oblasti oftalmologije, aktivni učesnik na domaćim i međunarodnim stručnim kongresima, gdje je u tri navrata boravila i u svojstvu pozvanog predavača.

Alergijski konjuktivitis uzrokuje crvenilo, suzenje te svrbež očiju. Najčešći razlog je alergija na pelud u sezoni peludnih groznica. Konjuktivitis također izazivaju alergije na prašinu, kozmetiku i problemi s kontaktnim lećama. U razgovoru sa dr. Begović saznali smo sve vrste, uzroke ali I liječenje alergijskog konjuktivitisa, koje možete pronaći u nastavku teksta.

Najčešća forma je proljetnivernalni konjunktivtis, sa početkom u proljeće, koji nastaje kao reakcija na pojačano prisustvo polena u zraku.

Cjelogodišnji – perenijalni alergijski konjunktivitis traje tokom cijele godine a atopijski alergijski konjunktvitis se javlja kod osoba koje su sklone alergijama tako da osim spoljašnjih faktora i predispozicija organizma ima ulogu u nastanku alergije.

Učestalost i rizične skupine

Alergijski konjunktivtis je jedna od najčešćih formi konjunktivitisa. Prema određenim izvještajima oko 40% svjetske populacije u toku jedne godine prijavljuje bar jedan od simptoma alergijskog konjunktivtisa.

Proljetni konjunktivtis se javlja kod mlađih pacijenata dječjeg do pretpubertetskog uzrasta (od 5 do 20 godina). Dva puta je češći kod osoba muškog pola. Daleko češće se javlja u predjelima sa suhom i toplom klimom, te sa dolaskom zime dolazi i do smirivanja tegoba kod ovih pacijenta.

Atopijski konjunktivits je se češće javlja kod pacijenata uzrasta od 16 do 50 godina, a u najvećem broju slučajeva ovi pacijenti imaju i atopijski dermatitis ili bronhijalnu astmu. Iako može da ima epizode pogoršanja ili smirivanja tegoba, one nisu vezane za doba godine.

Kako nastaje alergijski konjunktivitis?

Prva faza u nastanku alergijskog konjunktvitisa je kontakt sluznice oka sa alergenom.

Među alergenima najpoznatiji su: polen, kućna prašina, grinje, trava, životinjska dlaka i slično. Kod atopijske forme, genetski faktori imaju ulogu u nastanku oboljenja, te se alergija sreće kod više članova iste porodice. Ovi pacijenti imaju osim očnih tegoba i dermatitis (u preko 95% slučajeva), te bronhijalnu astmu (u oko 87% slučajeva).

Nakon kontakta sa alergenom aktivira se zapaljenski odgovor sluznice koji se sastoji u odgovoru antitijela grupe IgE koja potom pokreću aktivaciju ćelija kao što su eozinofili i mastociti. Kao rezultat pokrenute kaskade zapaljenskog procesa, dolazi do oslobađanja supstanci kao što su histamin, prostaglandini i dr. Dolazi do povećane propustljivost krvnih sudova te se javljaju svrbež, otok i hiperskerecija sluznica tj. suzenje. Ovaj mehanizam imunog odgovora odgovoran je za akutnu reakciju organizma na alergen i najčešći je u kliničkoj praksi.

Alergijski konjunktivitis može da se odvija i po III ili IV tipu imunog odgovora, tj. da bude posljedica nastanka cirkulirajućih kompleksa antigen – antitijelo ili je posredovan ćelijskim imunim odgovorom. Ove reakcije za razliku od gore opisane nastaju kasnije, 48h nakon kontakta sa alergenom, i povezane su sa promjenama na rožnici, kontaktnim dermatitisom, ili nekim drugim stanjima kao što je npr.  odbacivanje rožnice nakon transplantacije ili reakcija na lijekove.

Kod pacijenata koji nose kontaktne leće alergijska reakcija se češće povezuje sa tečnošću za čuvanje leća nego što je uvjetovana samom lećom. Kontaktne leće manjim dijelom izazivaju alergijsku reakciju a više djeluju tako što vrše mehanički podražaj uslijed čega sluznica gornjeg kapka koja je izložena trenju zadebljava i izgleda poput džinovskih papila nalik na kaldrmu. Slične situacije imamo i ukoliko pacijent ima npr. šavove na oku nakon operacije ili nosi očnu protezu.

Simptomatologija i klinička slika

Pacijent sa alergijskim konjunktivitisom ima izražen svrbež kao dominantan simptom, otok kapaka i sluznice, crvenilo i pojačano suzenje oka. Smetnje su obično obostrane. Često mu je pridružena i simptomatologija gornjih respiratornih putova, tj. curenje nosa. Alergijski konjunktivitis je često praćen simptomatologijom gornjih respiratornih putova, tj. curenjem nosa.

Osim sluznice oka, upalnim procesom može biti zahvaćena i rožnica kada govorimo o keratokonjunktivitisu. U nekim težim stanjima dolazi do stvaranja vezivnog tkiva sa ozbiljnim promjenama spojnice te neadekvatnom funkcijom kapaka i suznog aparata.  Oštećenja rožnice mogu za posljedicu imati pad vidne oštrine.

Dijagnoza i diferencijalna dijagnoza

Pažljivo uzeta anamneza i oftalmološki pregled ključni su za dijagnozu. Testiranje na alergene može se raditi ali nije dio rutinske kliničke evaluacije ovih pacijenata. Kod atopijskih formi može biti od koristi pregled na konfokalnom mikroskopu.

Treba naročito biti obazriv pri evaluaciji pacijenata sa alergijom kako bi se izdiferencirala druga oboljenja koja imaju sličnu kliničku sliku a to su: infektivni (bakterijski i virusni) konjunktivtis, blefaritis (upala kapaka), sindrom suhog oka, toksični medikamentozni konjunktivitis (uzrokovan lijekovima) očna rozacea, keratitis (upala rožnice) episkelritis i skleritis koji se mogu javiti kod nekih sistemskih bolesti, te glaukom zatvorenog komornog ugla.

Alergijski konjunktivitis i COVID-19

Uslijed pojave pandemije COVID-19 oboljenja, poseban izazov je razlikovati alergijski od SARS CoV 2 konjunktivitisa. Pacijenti koji od ranije pate od sezonskih alergija, sada su zbunjeni jer nisu sigurni da se radi o alergiji ili imaju infekciju izazvana koronavirusom. Pažljiva anamneza te prisustvo drugih tegoba tipičnih za COVID 19 infekciju, mogu signalizirati da je potrebno dodatno specifično testiranje. Treba voditi računa da iako se SARS CoV2 virus može detektovati i brisom oka, ove analize su sa većim procentom lažno negativnih rezultata, te je potrebno raditi standardna testiranja. U odsustvu druge simptomatologije COVID-a, kao što su stezanje i bol u ždrijelu, povišena temperatura, gubitak čula mirisa i ukusa ili otežano disanje, te ako pacijent ima jasnu gore opisanu kliničku sliku alergijskog konjunktivtisa, može se postaviti klinička dijagnoza i započeti terapija alergijskog konjunktivitsa. Redovna komunikacija između doktora i pacijenta je neophodna.

Kada su u pitanju pacijenti koji su od ranije imunokompromitovani, te bili na imunomodulatornoj terapiji radi atopijskog konjunktivitsa povezanog sa sistemskim oboljenjima, preporuke su različite. Savjetuje se da se imunomodulatori zamijene steroidnom terapijom, mada upravo lijekovi iz prve grupe predstavljaju prvu liniju odbrane kada se radi o težoj COVID-19 infekciji. 

Terapija alergijskog konjunktivtisa

Kombinacija lokalno apliciranih antihistaminika, vazokonstriktora stabilizatora mast ćelija je najučinkovitija. Antihistaminici za peroralnu primjenu i steroidi u vidu kapi za oči mogu biti od koristi kod upornijih slučajeva. Lijekovi iz grupe nesteroidnih antireumatika mogu se nekada koristiti kao dopunska terapija.

Pacijentu se savjetuju i upotreba vještačkih suza, izbjegavanje kontakta sa alergenom, često umivanje, pranje odjeće, tuširanje pred spavanje, hladne obloge i slično.

Ukoliko ne dođe do smirivanje tegoba na ordiniranu terapiju, pacijenta je potrebno uputiti alergologu ili dermatologu na konsultativni pregled.

Za atopijski konjunktivtis koriste se steroidi aplicirani lokalno u obliku kapi ili injekcija a od pomoći je i ciklosporin u obliku kapi. Kod gigantopapilarnog konjunktivtisa otklanjanje uzroka koji je doveo do zapaljenja spojnice od ključne je važnosti. Pacijenti treba da promijene režim nošenja kontaktnih leća a ostali mehanički utjecaji kao što su npr. šavovi koji trebaju biti otklonjeni.

Leave a Reply